WILD VAN NATUUR 2, meer over biodiversiteit.

WILD VAN NATUUR 2, meer over biodiversiteit.

Met overtuiging en zonder aarzelen steunt de Werkgroep Natuurlijk Imkeren (WNI) het nationale project dat biodiversiteit extra onder de aandacht wil brengen. Alle info daarover kan je hier lezen. De campagne lanceerde recent ook een nieuw wervende video. We bedanken Erik die met onderstaande blog het onderwerp terecht verder uitdiept na de bijdrage Wild van natuur 1. 

Biodiversiteit overstijgt de wereld van de natuurliefhebber. Het is verweven met andere urgente thema’s op mondiaal niveau zoals klimaatverandering, coronacrisis, internationale migratie, armoede, conflicten. Bovendien beïnvloedt het evengoed rechtstreeks gezondheid, welbevinden en levenskwaliteit in onze eigen woon- en leefomgeving.

Biodiversiteit, voluit ‘biologische diversiteit’, staat voor de hele verscheidenheid aan soorten, de genetische variatie binnen de soorten en de complexiteit van hele ecosystemen op onze planeet.

Wat is er geworden van het decennium van de biodiversiteit (2011-2020)?

Even leek het allemaal mee te zitten in 2010: het jaar werd door de Verenigde Naties uitgeroepen tot internationaal jaar van de biodiversiteit. Even later volgde de Europese biodiversiteitsstrategie 2010-2020. Lokaal sloot Natuurpunt heel wat biodiversiteitscharters af met enthousiaste steden en gemeentes. Maar, we zaten toen in de nasleep van een andere crisis, de bankencrisis. Tenzij lippendienst was er toen niet veel tijd en aandacht voor zoiets als duurzaamheid. Het was dan ook geen verrassing toen halfweg, in 2015, bleek dat er geen vooruitgang was geboekt in het terugdringen van het verlies aan biodiversiteit. Kwam daar nog bij dat de Europese Commissie dat jaar, onder druk van lobbygroepen, de 2 belangrijkste Europese natuurwetten (Habitat- en Vogelrichtlijn) terugschroefde. Het kostte grote moeite om dat tegen te houden (campagnes, petities). Ondertussen lag de natuurbescherming op het terrein praktisch stil. 2020 moest eindelijk hét jaar worden om zowel de biodiversiteit als het klimaat te redden. Maar het coronavirus besliste er anders over. Toch hangt er verandering in de lucht. Wereldwijd zijn allerlei acties gestart om de staats- en regeringsleiders ervan te overtuigen de switch te maken naar een fossiel-, vervuilings- en grondstofarme samenleving die gezond en eerlijk is voor iedereen. Daarnaast blijft de Europese Commissie overtuigd van haar voornemen om van de Green Deal een succes te maken. Dit is het meest duurzame plan ooit om onze economie en samenleving te hertekenen. Een van de hoekstenen is het biodiversiteitsherstel.

Lichtpuntjes

Projecten zoals het herstel van de Zwinvlakte geven prachtige resultaten. Er is ruimte voor nieuwe natuurgebieden. En de wolf maakt zijn “blijde (her)intrede”. Of de soort ooit heel België gaat koloniseren, is zeer de vraag. Feit is dat in onze contreien wolven tot in de zestiende eeuw (een conflictueuze periode) aanwezig waren. In de archieven kan je nalezen hoe roedels wolven mens en vee aanvielen, en hoe klopjachten hieraan een einde maakten. Minder opzienbarend, maar minstens zo belangrijk nu: er zijn in elke provincie bevers. Zelfs de otter begint aan een schuchtere comeback. Ze bieden kansen op landschapsherstel en -verwildering (“rewilding”). Naast deze fortuinlijke zoogdieren doen ook soorten uit andere klassen het behoorlijk: boomkikker, weidebeekjuffer en grote vogels als oehoe en raaf.

Tekening: Vera Polfliet

Overschaduwd

Laat je echter niet in slaap wiegen! Om één bron, het IPBES-rapport, te citeren: 1 miljoen planten- en diersoorten zijn met uitsterven bedreigd. Sommige wetenschappers gaan zover om te spreken over “defaunation” of ont-dieren van hele regio’s. Zo is er de tragische achteruitgang van insecten (vlinders, kevers), van weide- en akkervogels (grauwe gors) en van planten en dieren uit open leefgebieden (hooilanden, heiden en moerassen). Het gevolg van verdroging, versnippering en vermesting, versterkt door opeenvolgende jaren van droogte en hitte. Over onze vertrouwde plattelandsomgeving zegt Natuurpunt: “De soundtrack van de boerenbuiten is aan het uitsterven.” Een heel ecosysteem gaat teloor.
En om het nog penibeler te maken: de opmars van invasieve exoten. Een paar notoire voorbeelden: Japanse duizendknoop en Chinese wolhandkrab.

Ook minder mens

Geen respect voor de natuur, is ook geen respect voor de eigen menselijke soort in al zijn diversiteit. De rijke schakering aan natuurvolkeren en wilde stammen die door de voortrazende ontginningen (Afrika, Amazonegebied) worden bedreigd door ziektes, intimidaties, verdrijving, moord. Ook de cultuurdiversiteit – meestal onder de radar – degradeert: de teloorgang van inheemse talen, oeroude kennis, gebruiken en rituelen. Het brengt een enorme verschraling teweeg.

Niet alleen hún beleid, ook ónze mentaliteit

Er zijn nog altijd veel te veel mensen die ervan overtuigd zijn dat ze zich buiten de natuur kunnen plaatsen, en daar ook naar handelen. Ze delen planten en dieren in enerzijds nuttig of aaibaar en anderzijds nutteloos of schadelijk. Bij die laatste rangschikken ze het onkruid; de Fransen doen het nog overtuigender met “mauvaises herbes”. Je zit in het kamp waar de klappen vallen, je zal kennis maken met onkruidverdelgers. Akelig toch? Hetzelfde met de dieren. Wie overkomt het niet tijdens familiereünies dat iemand je aanspreekt over een invasie van beestjes op zijn terras? Het blijken vuurwantsen (“Afrikamaskertjes”). Je gedupeerde neef vraagt je, met een grijns op het gezicht “Zijn die ook ergens goed voor?”.  En daar ga je dan, in het defensief. Ongevaarlijke tuinopruimers. Zitten in het voedselnetwerk van eten en gegeten worden. Scheiden een stof (pyrrhocorine) af die in de geneeskunde zeker nog zal aangewend worden. Dat laatste is wat opportunistisch, omdat zo’n argument altijd indruk maakt, want ten dienste van de mens. En anekdotisch – daarmee krijg je ook nog wat lachers op de hand – geef je nog mee dat de paring van die beestjes soms dagenlang kan duren. Hiermee wil het mannetje voorkomen dat het vrouwtje met nog andere mannetjes paart: vuurwantsen leven in groep, en de concurrentie onder mannetjes is groter.
Je hebt je dus weer laten gaan. Wat er niet gezegd is (omdat je anders als een pretbederver wordt afgeserveerd), is wat er aan de basis ligt: de nog altijd heersende rationalistische kijk op de wereld. De mens die de natuur moet overwinnen en naar zijn hand zetten. De weg naar een inclusief, holistisch wereldbeeld is nog ver: de natuur waar wij een deel van (mogen) zijn, al die planten en dieren die samen met ons een zo lange evolutie hebben meegemaakt tot een onvoorstelbaar rijk organisch en dynamisch geheel.

Wat kunnen we eraan doen?

De mens bewerkt, bewoont en belast drie vierde van het aardoppervlak intensief. Het biodiversiteitsvangnet kraakt in al zijn geledingen. Nog even afwachten tot één van de vele virussen opnieuw van dier op mens overspringt. Ons grondgebruik moet anders. Dertig percent moeten we reserveren voor ongerepte natuur, zo staat er in het nieuwe voorstel voor de Europese biodiversiteitsstrategie tot 2030. En dat doen we best via een wet, stelt Natuurpunt.

Dezelfde politieke ambitie die er nu is voor bossen, zou er ook voor heide, duinen, moerassen of riviervalleien mogen zijn. En het aantal te beschermen “Vlaamse panda’s” in landbouw, stedelijk en natuurgebied (ook al zijn ze niet altijd aaibaar) is groot. Er is veel meer nodig aan beschermingsacties. Daarvoor moet iedereen mee in bad. Biodiversiteitsbescherming moet een prioriteit worden in de ruimtelijke ordening (betonstop), landbouw (natuur-inclusief) en klimaatbeleid (natuur als CO2-opslag en buffer). Maar ook op tuinniveau (samen hét grootste natuurgebied van Vlaanderen) kan iedereen de natuur meer kansen geven. Gebruik daarvoor mijntuinlab.be.

Laten we het groeiend natuurbesef koesteren dat bij velen opbloeit in deze coronatijden en omzetten in concrete daden. Daarom: deel jouw natuurmomenten via de sociale media met de hashtag #tijdvoornatuur.

Nog meer ideeën vind je terug via de link www.samenvoorbiodiversiteit.be, een nieuwe beweging gesteund en gepromoot door een groot aantal organisaties (WNI, Greenpeace, BBL, Agentschap Natuur en Bos, etc.). Zeker eens gaan kijken; start alvast met het mooie tekenfilmpje.

Tot slot: Wie kent die dichtregel van Lucebert nog niet: “Alles van waarde is weerloos”. Mooi maar ook fatalistisch. Ik heb het er een beetje mee gehad. Wordt het niet hoog tijd om behoud en herstel van biodiversiteit juridisch af te dwingen, om rechtspersoonlijkheid te creëren voor de natuur en rechtszaken op te starten?

Geef een reactie